Aralarında ortak özellik bulunan iki kavramın, birbiriyle karşılaştırılmasıdır. Ortak özellikte güçsüz olan öğe, güçlü olan öğeye benzetilir. Benzetmede, benzeyen sözcük gerçek anlamda, benzetilen sözcükse mecaz anlamdadır. Tam bir benzetmede benzeyen, benzetilen, benzetmeyönü ve benzetme edatı, ( ilgeci ) olmak üzere dört öğesi vardır. Ancak benzetmenin gerçekleşebilmesi için yalnızca benzeyen ve benzetilenin kullanılması yeterlidir.
Teşbih, aslında bir karşılaştırma sanatıdır. Teşbihin, teşbih olabilmesi için karşılaştırılan iki nesne ya da kavramın bir benzetme yönünde birleşmesi gerekmektedir. Aralarında ortak özellik olmayan nesne ya da kavramlar karşılaştırılsa bile teşbih sanatı (benzetme) meydana gelmez.
Benzetmenin temel öğeleri Benzetmenin yardımcı öğeleri
Kendisine Benzetilen (KB)
Benzetme Edatı (BE)
Benzeyen (B)
Benzetme Yönü (BY)
* Hava cehennemi andırıyor. (Burada havanın sıcaklığı cehennem sıcağına benzetilmiş.)
Âh bu türküler, köy türküleri Ana sütü gibi candan Ana sütü gibi temiz
(B. Rahmi Eyüboğlu)
Yukarıdaki şiirde şair, “köy türküleri”ni “ana sütü“ne benzetmiş. Köy türküleri ile ana sütü arasında “temiz” ve “candan” oluş yönüyle de benzetme ilgisi kurulmuş.
Yukarıdaki benzetmede dört öğe vardır:
a) Kendisine Benzetilen : Ana sütü
b) Benzeyen: Köy türküleri
c) Benzetme Edatı: Gibi
d) Benzetme Yönü: Candan, temiz
UYARI:
Benzetme edatı olarak “gibi” den başka; kadar, sanki, güya, nitekim, meğer ki, misal, andırmak… gibi sözcüklerde kullanılabilir.
* Gözlerim çalışmaktan kan çanağına döndü.
* Deniz misali gözleri vardı.
* Odanın konforu, sanki kral dairesiydi.
* Kepçe kulağı, hepimizi güldürürdü.
Bir teşbihin (benzetmenin) oluşabilmesi için mutlaka temel öğelerin bulunması gerekir. Yardımcı öğeler olmadan da benzetme yapılabilir.
Benzetme 4 türlüdür.
a) Ayrıntılı Benzetme (Teşbih-i mufassal):
Dört öğesi de bulunan benzetmedir.
Sular öyle temiz ki, annemin vüzü gibi.
B BY KB BE
(Kemalettin Kamu)
b) Kısaltılmış Benzetme (Teşbih-i mücmel): Benzetme yönü olmayan, diğer öğeleri olan benzetmedir.
Şenyuva apartmanı bodrum katı Kutu gibi bir dairede otururlar.
KB BE B
(O. Veli Kanık)
c) Pekiştirilmiş Benzetme (Teşbih-i müekked): Benzetme edatı olmayan, diğer öğeleri olan benzetmedir.
Yollar köyleri saran eskimiş çerçeveler
B BY KB
(S. Esat Siyavuşgil)
d) Yalın Benzetme (Teşbih-i beliğ): Sadece temel öğelerle (benzeyen, kendisine benzetilen) yapılan benzetmelere denir.
Selviler içinde bir alev Emirsultan
KB B
(Ö. Bedrettin Uşaklı)
Diğer Benzetme Örnekleri:
Unutmakta haklısın kömür gözlüm Haklısın…Bu sözüm sanma sitemdir.
(Mehmet Çınarlı)
Bir bakışı vardı Esma ‘nın
Kavak yaprakları gibi pırıl pırıl.
(Cahit Kulebi)
Dar kapısından başka aydınlık girecek hiçbir yeri olmayan dükkanında, tek başına gece gündüz, kıvılcımlar saçarak çalışan Koca Ali, tıpkı kafese konmuş terbiyeli bir aslanı andırıyordu.
(Ömer Seyfettin)
m Güler yüzün çözümleyemeyeceği hiçbir sorun yoktur. Buzlar güneş karşısında nasıl erirse, en çetin sorunlar da işe güler yüzle başlayan, öylece sürdüren insanlar elinde çözülür.
(Şevket Rado)
Söz Sanatları (Edebi Sanatlar) ‘ a Dönmek için TIKLAYIN
