Divan şiirinde övgü şiirleridir. Aruzun çeşitli kalıplarıyla yazılabilir. Beyit sayısı genellikle otuz üç ile doksan dokuz arasında değişir. Uyak düzeni gazelle aynıdır. En güzel beyite, “beyt-ül kasid” denir. Gazeldeki gibi ilk beyite matla, son beyte makta denir. Şairin mahlasının geçtiği beyite “taç beyit” denir.
Kaside şu bölümlerden oluşur:
“Nesib (teşbib)” bölümünde şair övgüden önce bahar, bayram, saray gibi konularda betimleme yapar. “Girizgah” tek beyittir ve övgüye geçişi sağlar.
“Medhiye” bölümünde şair, kasideyi kim İçin yazdıysa onu abartmalı bir dille över.
“Fahriye” bölümünde şair kendini över. Tegazzül” bölümü kasidedeki ölçüye uygundur ve bu fırsat yaratılarak araya sıkıştırılan gazeldir.
“Dua” bölümünde övülen kişinin uzun ömürlü ve şanslı olması için dua edilir, iyi dilekler belirtilir.
Kasideler işledikleri konulara göre şu adları alır:
“Tevhid” Tanrı’nın birliğini anlatır.
“Münacaat‘ Tanrıya yakarışı anlatır.
“Naat” peygamberi övmek amacıyla yazılır.
“Medhiye” padişah, sadrazam, şeyhülislam gibi kişileri öven kasidedir.
ÖRNEK KASİDE
1 Bu şehr-i stanbûl ki bî-misl ü behâdır
Bir sengine yek-pâre Acem mülkü fedadır
2 Bir gevher-i yek-pâre iki bahr arasında
Hurşîd-i cihan tâb ile tartılsa sezadır
3 Altında mı üstünde midir cennet-i âla
El-hak bu ne halet bu ne hoş âb u havadır
4 İnsaf değildir anı dünyâya değişmek
Gülzârların cennete teşbih hatâdır
5 Herices erişir muradına anıncün
Dergâhları melce-i enbâb-ı recâdır
6 İstanbul’un evâfını mümkin mi beyan hiç
Maksûd heman sadr-ı keremkâra senadır
7 Ey sadr-ı keremkârki dergâh-ı refiin
Erbâb-ı dilde kıble-i ümmîd ü recadır
8 İdin ola ikbâl ü saadetle mübarek
Günden güne ikbalin ola gün gibi zahir
9 Sadrında seni eyleye Hak dâim ü sabit
Hep âlemin ettikleri şimdi bu duadır
10 Ez-cümle Nedîmâ kutun ey âsaf-ı devran
Müsteğrak-ı lûtf u kerem ü cûd u atadır
Bu kasidedeki ilk beyit matla, son beyit taç ya da makta beytidir. Görüldüğü gibi son beyitte şair Nedim’in adı kullanılmıştır. İlk beş beyit nesib bölümüdür. Altıncı beyit girizgâhtır. Yedinci beyit medhiye bölümüdür. Sekizinci ve dokuzuncu beyitler dua bölümüdür. (Yukarıdaki kaside, kısaltılmıştır.)
