Türkçe’de Meydana  Gelen Ses Olayları:

Ses Düşmesi : Kimi sözcüklerin çekimlenişinde veya türeyişinde, bir sesin düştüğü görülür.

a)       Ünlü Düşmesi : İki heceli olan kimi sözcükler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerinde bulunan ünlüyü düşürürler. Buna orta hece düşmesi de denir.

Omuz um       omzum          oğul  u          oğlu

Kahır  ol        kahrol           seyir et                  seyret

Ayır    ıntı      ayrıntı           sıyır  ık                   sıyrık

Yalın   ız        yalnız           yanıl ış          yanlış 

b)       Ünsüz Düşmesi : Bazı sözcükler, çeşitli etkilerle birleşirken sözcüğün sonundaki ünsüz harf düşebilir. Bu olaya ünsüz düşmesi adı verilir.

                   Yumuşak cık            yumuşacık               sıcak cık        sıcacık

                   Yüksek    l              yüksel                    küçük l                   küçül

                   Rast gelmek            rasgelmek               ast teğmen    asteğmen

Bazı bileşik sözcüklerin oluşumunda bir hece veya ses düşmesi meydana gelir.

Ses Türemesi : Sözcükler kimi eklerle birleşirken zaman zaman araya başka yeni sesler girer. Türkçe’de ses türemesi olayına fazla rastlanmaz.

Ses türemesi yaratan başıca durumlar;

a)       Ünlüyle biten sözcüklere, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, Türkçe sözcüklerde iki ünlü yan yana gelemeyeceği için bu ünlülerin arasına “y,ş,s,n” ünsüzlerinden uygun olan biri gelir. Bu ses türemesine kaynaştırma da denir. Örnek :

Oku-y-an           okuyan

Baba-s-ı            babası

Yedi-ş-er           yedişer

Elma-n-ın           elmanın

b)       Yardımcı eylemle yapılan bileşik eylemlerde ad soylu sözcükte ses türemesi görülür.

Örnek :                  his etmek                hissetmek

                   Red etmek              reddetmek

Bu sözcüklere ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde sözcüklerde aynı türeme ortaya çıkar.

Örnek :

                   Af-ı              affı

                   Had-i            haddi

c)       Kimi sözcükler pekiştirilirken ses türemesi meydana gelir.

Örnek :         Yalnız           yap-a-yalnız

                   Sağlam                   sap-a-sağlam

                   Dar-a-cık      daracık

                   Bir-i-cik                  biricik

Ses Daralması : “a,e” geniş ünlüsüyle biten sözcüklere “-yor” şimdiki zaman eki getirildiğinde, bu geniş ünlüler daralıp değişerek “ı,i,u,ü” olur.

Örnek :                  bekle-yor                bekliyor

                   Oyna-yor                oynuyor

“-ma,-me” olumsuzluk ekleri de “-yor” ekiyle birleştiğinde daralarak “-mı, -mi, -mu, -mü” olur.

Örnek :                  gelme-yor               gelmiyor

                   Bakma-yor              bakmıyor      

Ulama : Ünsüz harfle biten sözcüğün son ünsüz harfinin kendisinden sonra gelen ve ünlü harfle başlayan sözcüğün ilk hecesiyle birleştirilerek okunmasıdır. Örnek :

Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç

Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç

 Diğer Sayfalar  >   1   2   3

Bu sayfa için YORUM YAZIN

Kategori Edebiyat

« Ses Bilgisi               Noktalama İşaretleri »