"de,da" Bağlacının Yazımı:
A)
Genel olarak "dahi, bile" bağlaçlarıyla aynı
anlamdadır. Bağlaç olup olmadığını anlamak
için cümleden çıkarmayı deneriz. Cümleden
çıkarıldığında, cümle yapısı bozulmazsa
bağlaç olduğunu anlarız ve ayrı bir sözcük
olarak yazarız. Örnek :
ü
Buraya kadar gelip de ona uğramamak olmaz.
ü
Sen de çok oldun artık!
B)
Bu bağlaç kendinden önce gelen sözcüğün
ünlülerine kalınlık-incelik yönünden uyar.
Örnek:
ü
Gençliğimizle birlikte umutlarımız da uçup
gitti.
ü
Onu gördüyse de görmezlikten geldi.
C)
Kendinden önce gelen sözcük, sert ünsüzle
bitse bile, bu bağlaç sertleşerek "te,ta"
biçiminde yazılamaz. Yazılırsa yazım yanlışı
ortaya çıkar. Örnek :
ü
Bu iş küçük te sen gözünde büyütüyorsun.
(Yanlış)
ü
Bu iş küçük de sen gözünde büyütüyorsun.
(Doğru)
Bağlaç olan "de, da" ile, ad durum eki olan
"-de, -da" karıştırılmamalıdır. "-de, -da"
eğer ad ad durum ekiyse kendinden önce gelen
sözcüğe bitişik yazılır. Cümleden
çıkarıldığında cümlenin anlamı da yapısı da
bozulur. Örnek :
ü
Bir süre sessizce yolda yürüdük.
ü
Çiçeklerin kökünde bir hastalık var.
İki "de, da" üstüste gelirse birincisinin ad
durum eki, ikincisinin bağlaç olduğu dikkate
alınmalıdır.
Örnek : Telefon ettim evde de yokmuş.
"ile" Sözcüğünün Ek Olarak Yazımı:
"ile" sözcüğü kendinden önce gelen sözcüğe
bitişik yazılırsa şu kurallara dikkat edilir
:
A)
Ünsüzle biten bir sözcüğe ile getirildiğinde
başındaki " i " sesi düşer ve ünlü uyumuna
uyar.
Örnek : Okulla ev arası yarım saat sürüyor.
(okul + ile okulla)
Erzurum'a kadar trenle gittim.
(tren + ile trenle)
B)
Ünlüyle biten bir sözcüğe, ile
getirildiğinde, başındaki " i " sesi " y "
ye dönüşür, yine ünlü uyumuna uyar. Örnek :
Buraya kendi ayağıyla geldi. (ayağı + ile
ayağıyla)
Silgiyle kalem istedi benden. ( silgi + ile
silgiyle)
"ki" nin Yazımı:
"ki" eğer bağlaçsa;
A)
Genel olarak iki cümleyi bağlama görevi
yapar. Örnek:
Hava o kadar güzeldi
ki kendimi hemen sokağa attım.
1.
cümle 2. Cümle
Bir de baktım
ki ortalıkta kimse kalmamış.
1. cümle 2.
Cümle
B)
Kişi ve işaret zamirlerinden sonra gelen
"ki" de bağlaç olup ayrı yazılır. Örnek :
Ben ki, Bizler
ki, Durum o ki
Kişi zamiri kişi
zamiri işaret zamiri
C)
Bazı bağlaçlarla birlikte kullanılmasına
karşı, kalıplaşmış "ki" ayrı yazılır. Örnek
:
Öyle ki, yeter ki, kaldı ki
UYARI :
"ki", eğer bağlaçsa daima ayrı bir sözcük
olarak yazılır. Ayrıca kendinden önce gelen
sözcüğün ünlülerine uyum gösterip "kı"
olmaz.
Kendinden önce gelen sözcüğe bitişik yazılan
"ki" ler ise şunlardır :
A)
"de" durum ekinden sonra gelip addan sıfat
yapan "ki" : Örnek :
ü
evdeki hesap, kafamdaki plan, yoldaki
insanlar
B)
İlgi zamiri olan "ki" : Örnek
ü
Seninki, sınıfınki, bizimki
C)
Bazı bağlaçlarla kalıplaşan "ki" : Örnek :
ü
Oysaki, mademki, halbuki, sanki
D)
Zaman bildiren sözcüklerden sonra gelen "ki"
: Örnek :
ü
Dünkü, akşamki, az önceki
"mi" Soru Edatının Yazımı:
A)
"mi" soru edatı, cümleye soru anlamı katsa
da katmasa da kendinden önce gelen sözcükten
ayrı yazılır : Örnek :
ü
O da bizimle gelecek mi?
ü
Gördün mü şimdi yaptığını!
ü
Konuşmaya başladı mı susmaz.
B)
"mi" soru edatı, ayrı yazılmasına karşın
kendinden önce gelen sözcüğe,
kalınlık-incelik ve düzlük-yuvarlaklık
yönünden uyum sağlar. Örnek :
ü
Okudun mu?
ü
Güzel mi?
ü
Akıllı mı?
C)
"mi" soru edatından sonra gelen zaman ve
kişi eklentileri soru edatıyla bitişik
yazılır. Örnek :
ü
Onunla sık sık görüşüyor musunuz?
ü
Olanları bilir miydi de?
Tarihlerin Yazımı:
A)
Gün ve ay adları, yanlarında rakam olmadan
yazıldığında, küçük harfle başlar. Örnek :
ü
Oğlum aralık ayının soğuk bir gününde doğdu.
ü
Önümüzdeki hafta, salı günü onu görmeye
gidelim.
B)
Belirli bir tarihi gösteren ay ve gün adları
her yerde büyük harfle başlar. Örnek :
ü
1986'nın Mart ayında başladı göreve.
ü
Cumhuriyet 29 Ekim 1923 'te ilan edildi.
C)
Gün ve ay bildiren tarihler şu şekilde
yazılabilir : Örnek :
ü
4 Aralık 1996
ü
2.12.1996
ü
4/12/1996
İkilemelerin Yazımı:
İkilemeler daima ayrı yazılır ve ikilemeyi
oluşturan sözcüklerin arasına hiçbir
noktalama işareti konulmaz. Örnek :
ü
Soruları düşüne düşüne çözmelisin. (Doğru)
ü
Yavaş, yavaş yerinden doğruldu. (Yanlış)
Pekiştirmelerin Yazımı:
Sıfatların başına gelerek onların
anlamlarını pekiştirmeye yarayan ön ekler,
daima sıfata bitişik yazılır. Örnek :
ü
Bembeyaz örtü (Doğru)
ü
Yapa yalnız adam (Yanlış)
Sayıların Yazımı:
Sayıların rakamlarla gösterilmesi ya da
yazıyla yazılmasına ilişkin başlıca kurallar
şunlardır :
A)
Herhangi bir anlatım türünde (roman, öykü,
deneme, mektup) kesinlik anlamı önem
taşımayan sayılar, yazıyla gösterilir. Örnek
:
ü
Bu kitabı yazalı beş yıl oldu.
ü
Bahçede dört beş çocuk oynuyordu.
B)
Kesinlik anlamı önem kazanan konularda,
bilimsel yazılarda sayılar rakamla
gösterilir.
ü
Marmaris'te 2000 hektar orman yandı.
ü
Baktım, termometre 30 dereceyi gösteriyordu.
C)
Çok sıfırlı sayıların ana sayılardan sonraki
basamakları yazı ile gösterilebilir . Örnek
:
ü
13 milyar, 20 trilyon
UYARI :
Çek ve senetlerde sayı basamakları bitişik
yazılır.
Kısaltmaların Yazımı:
A)
Tek heceli sözcükler, ilk harfleri alınarak
kısaltılır. Kısaltmanın sonuna nokta konur :
ü
Sözcük
kısaltılmış şekli
Zarf z.
Test t.
B)
Çok heceli sözcükler, genellikle baştan iki
ya da üç harf alınarak kısaltılır : örnek :
ü
Sözcük
kısaltılmış şekli
Cadde cad.
Doçent doç.
Bölük bl.
C)
Özel adlar genellikle her sözcüğün ilk harfi
alınarak kısaltılır. Kısaltmada harfler
arasına nokta konmaz : Örnek :
ü
Özel Ad
Kısaltılmış şekli
Posta Telefon Telgraf PTT
Devlet Malzeme Ofisi DMO
D)
Özel adların kısaltmalarına getirilen ekler,
kesme işaretiyle ayrılır : Örnek :
ü
Doğru Yanlış
TV'de TV'da
DMO'ya
DMO'ne
ODTÜ'ye
ODTÜ'ne
Ünlüyle Biten Eylemlerin Yazımı:
"a" ya da "e" geniş ünlüsüyle biten eylem
kök ya da gövdelerine gene bu geniş
ünlülerle başlayan herhangi bir ek
getirildiğinde bu geniş ünlülerde herhangi
bir ses daralması olmaz. Örnek :
ü
Yanlış Doğru
Gelmiyen gelmeyen
Bilmiyerek bilmeyerek
Anlamıyan
anlamayan
Kesme işaretinin Kullanımı:
A)
Özel adlara gelen çekim ekleri kesme
işaretiyle ayrılır : Örnek :
ü
Hikmet'ten, Yardım Sevenler Derneği'ne
B)
Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmada
kullanılır. Örnek :
ü
TRT'ye, TMO'nun, ODTÜ'den
C)
Sayılardan sonra gelen ekleri ayırmada
kullanılır : Örnek :
ü
1963'ten, 3'ün katları, 5'inci kat
D)
Özel adlara gelen ve adlara aile anlamı
katan "-ler" çoğul eki, kesme işaretiyle
ayrılmaz. Özel adlara gelen "ve benzerleri"
anlamı katan "-ler" çoğul eki kesme
işaretiyle ayrılır :
ü
Akşam Ayşeler bize gelecek. (aile anlamında)
ü
Bu topraklar daha nice Atatürk'ler
yetiştirir. (ve benzeri anlamında)
E)
Özel adlara gelen yapım ekleri kesme işareti
ile ayrılmaz. Örnek :
ü
Urfalı, Çince, Türklük
F)
Özel adlara gelen yapım eklerinden sonra
eklenen çekim ekleri kesme işaretiyle
ayrılmaz.
ü
Adıyamanlılar, Fransızcadan, Atatürkçülerden
Büyük Harflerin Kullanımı:
A)
Her cümlenin ilk harfi büyük yazılır. Örnek
:
ü
Ona her konuda yardımcı olduk.
ü
Ülkemizde yedi bölge vardır.
B)
Şiirde her dizenin ilk harfi büyük olur :
Örnek :
ü
Bu şehirden gidiyorum
Gözleri kör olmuş kırlangıçlar gibi
C)
Yazı başlıklarının her sözcüğü büyük olur :
Örnek :
ü
Sıfatların Genel Özellikleri
ü
Ziraatte Yeni Buluşlar
D)
Belli bir tarihi gösteren ay ve gün adları
büyük harfle başlar : Örnek :
ü
17 Mayıs, 1997, Salı
E)
Bütün özel adlar büyük harfle başlar.
Başlıca özel adlar şunlardır:
ü
Kişi ad ve soyadları. Örnek : Kemal Cantürk
ü
Hayvanlara verilen adlar. Örnek : Tekir,
Karabaş
ü
Ulus, din, mezhep, tarikat adları. Örnek :
Araplar, İslamiyet, Alevilik
ü
Ülke adları. Örnek : İspanya, Fransa
ü
İl,ilçe,kasaba ve köy adları. Örnek :
Manisa, Ayvalık, Gölcük
ü
Bulvar, cadde ve sokak adları. Örnek :
Atatürk Bulvarı, Çiğdem Mahallesi
ü
Kıta, bölge, okyanus, deniz, göl, ırmak,
dağ, ova ve orman adları. Örnek : Avrupa,
Van Gölü
ü
Özel bir ada bağlı olarak kullanılan yön
adları. Örnek : Doğu Karadeniz, İç Anadolu
ü
Kurum, kuruluş, dernek, makam ve işyeri
adları. Örnek : Türk Tarih Kurumu, İş
Bankası
ü
Yapı, yapıt ve ören adları. Örnek : Ankara
Kalesi, İnce Minare
ü
Kitap, Dergi, Gazete, Yasa adları. Örnek :
Nokta, Yeni Yüzyıl, Medeni Kanun
ü
Bütün dil adları. Örnek : İngilizce,
Farsça, Almanca
ü
Bir özel ada bağlı olarak kullanılan ünvan
ve takma adlar. Örnek :İnce Memet, Uzun
Hasan
ü
Tüm gezegen adları. Örnek : Merkür, Venüs,
Mars
ü
Özel adlardan türeyen sözcükler. Örnek :
Türkçülük, Adıyamanlı, Kemalizm
UYARI :
Dünya, Güneş ve Ay sözcükleri, gezegen
anlamıyla (coğrafi terim) kullanılırsa büyük
harfle, mecaz anlamda kullanılırsa küçük
harfle başlar.
ü
Dünya Güneş'in uydusudur, Ay da Dünya'nın
ü
Başımda dünya kadar iş var.
ü
Pencereden içeri güneş girdi.
Bileşik Sözcüklerin Yazımı:
A)
Kurallı (özel) bileşik eylemler daima
bitişik yazılır : Örnek :
ü
Gidedur (mak), bakıver (mek), öleyaz (mak)
B)
Yardımcı eylemlerle kurulan bileşik
eylemlerde :
ü
Birleştirme sırasında ad soylu sözcükte
herhangi bir ses düşmesi veya ses türemesi
olmuyorsa ayrı yazılır : Örnek : Terk
et(mek), pişman ol(mak)
ü
Birleştirme sırasında ad soylu sözcükte bir
ses düşmesi ya da ses türemesi meydana
gelirse bitişik yazılır. Örnek : seyir-
seyret(mek), kahır- kahrol(mak),
his-hisset(mek)
C)
İki ya da daha çok sözcükten oluşmuş
yerleşim merkezi adları bitişik yazılır :
Örnek :
ü
Bahçelievler, Sivrihisar, Çanakkale
D)
Bir heceli sözcüklerin başına geldiği
bileşik sözcükler bitişik yazılır : Örnek :
ü
İlkbahar, Akdeniz, Önsöz, İlknur
E)
Sıfat ya da ad tamlaması biçiminde oluşmuş
ve öylece kalıplaşmış olan bileşik sözcükler
bitişik yazılır : Örnek :
ü
Sivrisinek, Atakule, Topkapı, Beşevler
Deyimlerin Yazımı:
Deyimler kaç sözcükten oluşursa oluşsun,
deyimi oluşturan her sözcük ayrı yazılır.
Örnek :
ü
Son günlerde bu şarkıyı diline doladı.
ü
Bütün gece gözüme uyku girmedi.
ü
Çok titizdir, her şeyde ince eleyip sık
dokur.
ü
Vurdumduymaz, kabadayı, çıtkırıldım.
